واژه هیدروپونیک از کلمه یونانی "هیدرو" به معنی آب و "پونیک" به معنی کار تشکیل شده است. این روش به صورت تولید گیاهان و سبزیجات بدون نیاز به خاک در بستر آب و در محیط کنترل شده است. اگرچه تولید علوفه هیدروپونیک مانند سبزیجات نیست و با آب خالص بدون عناصر غذایی امکان پذیر است. ذرت، جو، جو دو سر، گندم، نخود علوفه ای و ... گیاهانی هستند که برای تولید علوفه سبز و با کیفیت برای دام در سیستم هیدروپونیک مناسب هستند. در این روش نور، آب، بذر و مقدار بسیار کمی عناصر غذایی برای تولید مورد نیاز است. برای مثال تولید سورگوم در کمتر از 45 روز به دلیل تولید پروسنیک اسید سمی است و توصیه نمی‌شود. در هر منطقه دسترسی آسان به یکی از بذور گفته شده برای تولید یکی از گزینه ها است. بذرها برای تولید باید تمیز، کامل، بدون آسیب و صدمه حشرات، تیمار نشده، با کیفیت و دارای قدرت جوانه زنی بالا باشند. برای آماده سازی بذور برای کاشت باید 4 تا 24 ساعت قبل از کاشت در آب خیس شوند و در سینی های مناسب دارای زه کشی و رطوبت کافی در گلخانه قرار بگیرند. برای ذرت 4 ساعت خیسانده شدن در آب خالص کافی است. سرعت جوانه زنی بذور هم در مناسب بودن آنها در تولید علوفه هیدروپونیک موثر هستند.

اگر تراکم بذور در سینی کاشت بالا باشد و فاصله بذرها کم باشد ممکن است آلودگی باکتریایی در محیط کیک ریشه ایجاد شود که مانع از رشد گیاه شود و باعث شود علوفه سمی شود. شروع جوانه زنی به نوع بذر بستگی دارد. در ذرت جوانه زدن در روز دوم و در نخود علفی در روز اول بوده و خروج ریشه در ذرت در روز سوم و در نخود در روز دوم اتفاق می افتد. در گلخانه های تولید علوفه هیدورپونیک تا روز هشتم رشد کرده و به مصرف دام می‌رس

تکنیک تولید علوفه هیدروپونیک در کشورهایی مانند هندوستان که دارای صنعت دامپروری پیشرفته هستند و ممکن است از نظر آب و هوا و زمین های مناسب در محدودیت هستند روش مناسبی برای تولید علوفه است. علوفه تازه هیدروپونیک یکی از نهاده های لازم برای تولید گوشت و شیر و سلامت محصولات تولیدی است. علوفه سبز 13 تا 35 درصد از ورودی کل دامداری ها را تشکیل می‌دهد. علوفه سبز برای تولید محصولات لبنی و گوشت با کیفیت در تمام طول سال مورد نیاز است. اتحادیه بین المللی لبنیات جهانی اعلام کرده است برای تولید 8 تا 10 کیلو گرم شیر گاو در هر روز به 25 تا 30 کیلو گرم علوفه تازه و 4 تا 5 کیلو گرم علوفه خشک مورد نیاز هست. میزان دسترسی علوفه تازه و قیمت آن بر مقدار تولید موثر است. کمبود دسترسی به زمین، نیاز به نیروی کار بالا در تولید علوفه در زمین برای مراحل کشت، شخم حذف علف های هرز و برداشت، عدم یکسان بودن کیفیت علوفه در تمام طول سال، نیاز به تغذیه و کود، عدم آگاهی از میزان بارندگی، تنش های محیطی و آبی از دلایل مهم برای تولید علوفه هیدروپونیک شمرده می‌شود. این روش بیشتر برای دامداری های در سطح محدود بز و گوسفند مورد استفاده قرار می‌گیرد.

البته نکته ای که بسیار مهم است مقدار علوفه مورد نیاز در تغذیه دام است و نحوه وارد شدن این منبع غذایی به جیره است. استفاده از این منبع غذایی باید زیر نظر کارشناس تغذیه و به تدریج و به همراه علوفه خشک مانند کاه انجام شود. زیرا تغییر ناگهانی جیره غذایی به دلیل عدم سازگاری باکتری های فلور روده دام باعث ایجاد عارضه آنتروتوکسمی و مرگ دام می‌شود. در نتیجه برای استفاده از این علوفه حتما با کارشناس دام مشورت شود.

پروتکل تولید علوفه به روش هیدروپونیک

امروزه شرکتهای مختلفی با استفاده از تجهیزات و تکنولوژیهای جدید روی به تولید علوفه به روش هیدروپونیک آورده اند. نمونه ای از جدیدترین دستگاه در زمینه تولید علوفه هیدروپونیک را نشان میدهد. فرآیند تولید علوفه از زمان بذر تا رسیدن به علوفه تازه (ارتفاع 20 الی 30 سانتیمتر) جهت تعلیف دام را نشان میدهد. لازمه تولید علوفه هیدروپونیک با هر تکنولوژی، مستلزم پیروی از یک تکنیک خاص یا اصطلاحاً پروتکل میباشد. جو به عنوان عمدهترین علوفه مورد استفاده در تغذیه دامها است، که به لحاظ انرژی بالای آن مورد استفاده قرار میگیرد. برای انجام تولید علوفه جو به روش هیدروپونیک، ابتدا فضای مناسب که حدود 60 متر مربع مساحت دارد شامل 3 بخش اطاقک رشد 33 متر مربع، تاریک خانهای با 9 متر مربع و انباری با 18 متر مربع که تمامی شرایط محیطی (درجه حرارت، رطوبت، نور) در آن قابل کنترل باشد در نظر گرفته میشود. سپس تعداد 40 سینی با ابعاد 60×30 سانتیمتر انتخاب و برای هر سینی 3200 گرم جو به مدت 4 ساعت در انباری خیسانده میشود. در مرحله بعد بذور را به طور یکسان در داخل سینی ها پخش کرده و روری سینی ها را با یک پارچه جهت حفظ رطوبت و تسریع جوانه زنی پوشانده و سینیها را به مدت 24 ساعت در داخل تاریک خانه نگهداری میکنند. پس از جوانه زنی بذور بعد از 2 ساعت، سینی را به اتاق رشد منتقل کرده و در طول دوره آبیاری با محلول های مورد نیاز صورت میگیرد. پس از گذشت 8 روز علوفه غنی شده برای تعلیف دام آماده بهره برداری میگردد.

دلایل استفاده و استقبال از تکنیک کشت علوفه هیدروپونیک

نیاز کم به زمین و کاربری آسان تر به خصوص در مناطق شهری امکان استفاده در زمین های کوچک شهری علاقه تولید دامداران به تولید تجاری این علوفه امکان استفاده در مناطقی که کمبود منابع آبی وجود دارد. کمبود نیروی کارگری امکان کشت در مناطق جنگلی و ساحلی و مناطق غیر مناسب از نظر آب و هوایی.

مقدمه ای بر فرآیند بیوشیمیایی علوفه تولیدی به روش هیدروپونیک

فعالیت بذور به محض قرار گرفتن در آب و آبگیری افزایش می یابد. تغیرات بیوشمیایی پیچیدهای در خلال آبگیری و به دنبال آن جوانه زنی رخ می دهد. مقدار پروتئین جوانه ها به هنگام سبز شدن افزایش می یابد. جذب نیتراتها سوخت و ساز ترکیبات نیتروژنی را از کربوهیدراتهای ذخیره ای گیاه تسهیل می کنند و در نتیجه تراز پروتئین خام افزایش می یابد. در جو جوانه زده، فیبر خام که جزء اصلی دیواره سلولی است، با سنتز هیدراتهای کربن ساختمانی نظیر سلولز و همی سلولز افزایش می یابد. اکثر گزارشها تایید میکنند که جوانه زنی دانه های غلات عموماً ارزش ویتامین های آن به ویژه ویتامینهای گروه B را بهبود می بخشد. علوفه تازه عموماً دارای مقدار ویتامین بالاتری است. مقدار ویتامین برخی از بذور در طی چند روز جوانه زنی و سبز شدن تا بیش از 20 برابر مقدار اولیه میتواند افزایش یابد. 

مزایای تولید علوفه به روش هیدروپونیک

1– تولید علوفه به طور متوالی و در تمام فصول سال

2– استحصال بیشتر محصول در واحد سطح و صرفه اقتصادی مناسب

3– صرفه جویی در مصرف آب (99 % در مصرف آب و 850 لیتر آب برای تولید یک تن علوفه)

4– کاهش قابل توجه بیمارهای گیاهی

5– حذف هزینه شخم، آماده سازی زمین، انبار داری

6– کیفیت بهتر علوفه تولیدی به دلیل رشد در محیط کنترل شده

7– علوفه سبز تولیدی به طور کامل (ریشه و ساقه) مورد مصرف دام قرار میگیرد

8– حذف علفهای هرز به دلیل کشت در محیط کنترل شده

9– کاهش 75 % هزینه جاری

10– کاهش 75 درصد در زمان تولید (تولید حداکثر 7 روز در برابر 3 ماه)

گرین آذین تولید کننده سینی علوفه هیدروپونیک در ایران است که با سال‌ها تجربه توانسته است قیمت مناسب و رقابتی به خریداران عرضه نماید و در صورت عدم تایید مشتری برگشت واریزی صورت گیرد. لطفاً قیمت کالا را به روز استعلام فرمائید.